SỰ THẬT ĐẰNG SAU THẢM HỌA EVEREST 1996
Tháng 5 năm 1996, hàng chục nhà leo núi bước vào hành trình chinh phục Everest trong “cửa sổ thời tiết vàng” ngắn ngủi – khoảng thời gian hiếm hoi mà thời tiết trên Everest đủ ổn định để lên đỉnh.
Nhưng chỉ sau vài giờ, một cơn bão tuyết khủng khiếp bất ngờ đổi hướng và ập thẳng vào Everest, biến ngọn núi cao nhất thế giới thành địa ngục băng giá. Trong “vùng tử thần” trên độ cao 8.000m – nơi oxy chỉ còn khoảng 1/3 so với mực nước biển – nhiều người kiệt sức, lạc đường và không thể quay trở về.
Chỉ trong vòng chưa đầy 24 giờ, 8 nhà leo núi đã thiệt mạng. Và từ đó, thảm họa Everest năm 1996 trở thành một trong những bi kịch nổi tiếng và ám ảnh nhất lịch sử leo núi thế giới.
KHÁT VỌNG CHINH PHỤC NÓC NHÀ THẾ GIỚI
Mount Everest là đỉnh núi cao nhất hành tinh với độ cao gần 8.849m. Với giới leo núi, việc đặt chân lên Everest không chỉ là thành tựu thể thao mà còn là biểu tượng của danh dự, bản lĩnh và tham vọng lớn nhất đời người.
Kể từ lần đầu tiên con người chạm tới đỉnh Everest năm 1953 bởi Edmund Hillary và Tenzing Norgay, Everest đã trở thành giấc mơ của hàng nghìn nhà leo núi trên toàn thế giới.
Trong số các tuyến đường chinh phục Everest, tuyến sườn Nam từ phía Nepal là con đường nổi tiếng và thương mại hóa nhất. Người leo phải vượt qua:
- Sông băng Khumbu đầy biến động
- Vách băng Lhotse dựng đứng
- Trại C4 ở độ cao gần 8.000m
- Ban Công (Balcony)
- Đỉnh Nam (South Summit)
- Và cuối cùng là bậc Hillary trước khi chạm đỉnh Everest
Đó là con đường dẫn đến vinh quang, nhưng cũng là nơi rất nhiều người đã mãi mãi nằm lại.
CÁNH CỬA ĐỊA NGỤC MỞ RA
Ngày 10 tháng 5 năm 1996, hai đoàn leo núi thương mại nổi tiếng nhất thế giới lúc bấy giờ bắt đầu chiến dịch lên đỉnh:
- Đội Adventure Consultants do Rob Hall dẫn đầu
- Đội Mountain Madness của Scott Fischer
Ngoài ra còn có nhiều đoàn leo núi khác từ Đài Loan, Ấn Độ và Nhật Bản cùng chọn ngày này để lên đỉnh vì “cửa sổ thời tiết đẹp” rất ngắn.
Thời điểm đó, Everest bước vào giai đoạn thương mại hóa mạnh mẽ. Các đoàn leo núi không còn chỉ là những nhà thám hiểm đơn độc mà bắt đầu trở thành các tour chinh phục có khách hàng trả phí rất cao.
Áp lực truyền thông cũng vô cùng lớn. Đoàn phim IMAX đang quay tài liệu trên Everest, còn tạp chí Outside liên tục cập nhật hành trình leo núi. Thành công trên Everest khi ấy không chỉ là danh tiếng cá nhân, mà còn đồng nghĩa với tiền bạc, hợp đồng và vị thế trong ngành leo núi thương mại.
Và cũng chính áp lực phải thành công ấy đã âm thầm đẩy nhiều người vượt qua giới hạn an toàn.
CUỘC ĐUA LÊN ĐỈNH TRONG BÓNG TỐI
Rạng sáng ngày 10/5, các đoàn leo núi bắt đầu rời trại C4 để hướng lên đỉnh.
Trong đội Mỹ có một cái tên đặc biệt: Anatoli Boukreev – người được nhiều người gọi là “quái vật”.
Ông xuất phát muộn hơn tất cả, leo không dùng oxy nhưng lại là người đầu tiên chạm đỉnh Everest trong ngày hôm đó. Sau này, Boukreev còn trở thành người hùng cứu hộ khi lao vào bão tuyết nhiều lần để cứu các thành viên mắc kẹt.
Tuy nhiên, ngay từ những giờ đầu tiên, dấu hiệu bất ổn đã bắt đầu xuất hiện.
TẮC NGHẼN TRONG “VÙNG TỬ THẦN”
Ở độ cao hơn 8.300m gần Ban Công, các đoàn leo núi buộc phải dừng lại vì Sherpa chưa kịp cố định dây thừng và thang vượt khe băng.
Hàng chục người mắc kẹt giữa cái lạnh khắc nghiệt suốt gần một giờ.
Sau đó, khi tiến đến bậc Hillary ở độ cao khoảng 8.700m, họ lại tiếp tục gặp tắc nghẽn vì hệ thống dây cố định chưa hoàn thiện.
Điều đáng sợ nằm ở chỗ: thời gian lúc này đang trôi qua quá nhanh.
Trong leo núi Everest, có một nguyên tắc cực kỳ quan trọng gọi là “turnaround time” – giờ quay đầu an toàn. Nếu quá thời gian này mà vẫn chưa lên đỉnh, người leo buộc phải quay xuống để tránh mắc kẹt trong bóng tối và thời tiết xấu.
Nhưng gần như tất cả mọi người hôm đó đều bỏ qua nguyên tắc ấy.
Họ đã ở quá gần đỉnh.
Và chính điều đó khiến lý trí dần bị nuốt chửng bởi khát vọng chinh phục.
CƠN BÃO GIẾT NGƯỜI TRÊN NÓC NHÀ THẾ GIỚI
Khoảng 1 giờ chiều, Boukreev là người đầu tiên đặt chân lên đỉnh Everest.
Không lâu sau, Hall, Yasuko Namba, Beck Weathers và nhiều người khác cũng lần lượt chạm đỉnh.
Nhưng đúng lúc ấy, một tin dữ truyền đến qua bộ đàm:
Cơn bão tuyết lớn đang đổi hướng và tiến thẳng về Everest.
Tệ hơn nữa, do tắc nghẽn kéo dài trước đó, rất nhiều người vẫn còn đang ở gần bậc Hillary khi thời tiết bắt đầu chuyển biến xấu.
Đến chiều tối, Everest chìm hoàn toàn trong bão tuyết.
Tầm nhìn gần như bằng 0.
Gió mạnh xé toạc mọi dấu vết trên núi.
Nhiệt độ lao xuống mức chết người.
Những người leo núi bắt đầu lạc đường giữa “vùng tử thần”.
NHỮNG NGƯỜI BỊ BỎ LẠI GIỮA BÃO TUYẾT
Rob Hall quyết định ở lại hỗ trợ Doug Hansen – người khách cuối cùng của ông vẫn chưa xuống núi.
Nhưng chính quyết định ấy khiến cả Hall, Hansen và trợ lý Andy Harris đều mắc kẹt trên Everest.
Trong khi đó:
- Scott Fischer kiệt sức giữa đường xuống
- Yasuko Namba bị lạc trong bão tuyết
- Beck Weathers bị bỏ lại vì tưởng đã chết nhưng sau đó sống sót kỳ diệu
- Cao Minh Hà của đội Đài Loan cũng bị tê cóng nghiêm trọng và suýt mất mạng
Giữa cơn bão trắng xóa, nhiều người hiểu rằng họ gần như không còn cơ hội sống sót.
Nhưng ở độ cao ấy, không ai còn đủ sức để cứu người khác.
Everest lúc đó không còn là hành trình chinh phục.
Nó trở thành cuộc chiến sinh tồn tuyệt vọng.
“GREEN BOOTS” – BIỂU TƯỢNG ÁM ẢNH CỦA EVEREST
Cùng thời điểm đó, ở tuyến sườn Bắc Everest, ba thành viên đội leo núi Ấn Độ cũng thiệt mạng trong “vùng tử thần”.
Một trong số họ nằm lại với đôi giày leo núi màu xanh lá nổi bật.
Sau này, giới leo núi gọi thi thể ấy bằng cái tên “Green Boots”.
Green Boots dần trở thành biểu tượng ám ảnh nhất của Everest – một “cột mốc tử thần” mà hầu như mọi nhà leo núi đi qua sườn Bắc đều nhìn thấy.
Với nhiều người, đi ngang qua Green Boots đồng nghĩa với việc họ đã tiến rất sâu vào nơi mà chỉ cần một quyết định sai lầm, họ cũng có thể trở thành “cột mốc” tiếp theo.
THẢM KỊCH EVEREST 1996 ĐỂ LẠI ĐIỀU GÌ?
Sau thảm họa, rất nhiều tranh cãi nổ ra:
- Có người chỉ trích Boukreev vì leo không oxy
- Có người đổ lỗi cho Sherpa
- Có người trách việc quá nhiều đội leo cùng lúc
- Có người cho rằng các trưởng đoàn đã quá tham vọng
Nhưng sau tất cả, nguyên nhân sâu xa nhất vẫn là:
Con người đã đánh giá thấp Everest.
Hầu hết mọi người hôm đó đều biết họ đã vượt quá giờ quay đầu an toàn.
Họ hiểu thời tiết đang xấu đi.
Họ cảm nhận được cơ thể đang kiệt sức.
Nhưng vì đã ở quá gần đỉnh, gần như không ai muốn từ bỏ.
Và đó là khoảnh khắc Everest phơi bày rõ nhất giới hạn của con người.
Trên ngọn núi ấy, thiên nhiên không quan tâm bạn nổi tiếng ra sao, giàu kinh nghiệm thế nào hay đã hy sinh bao nhiêu để có mặt ở đó.
Everest luôn là kẻ quyết định ai được phép trở về.
KHI KHÁT VỌNG ĐÁNH BẠI LÝ TRÍ
Mount Everest chưa bao giờ khoan nhượng với sự chủ quan.
Ở độ cao hơn 8.000m, chỉ một quyết định chậm vài phút, một lần cố chấp bước tiếp hay một chút do dự khi quay đầu cũng có thể đổi bằng mạng sống.
Và bài học lớn nhất của thảm kịch Everest năm 1996 có lẽ không nằm ở việc ai đã chạm tới đỉnh cao.
Mà nằm ở việc bao nhiêu người đã không thể trở về.
Bởi đôi khi, dũng cảm không phải là tiếp tục tiến lên bằng mọi giá.
Mà là biết dừng lại đúng lúc trước sức mạnh tuyệt đối của thiên nhiên.
*Kinh nghiệm leo núi an toàn: Tại đây
*Trekking Chư Mư: Tại đây
