Tất cả bài viết
Kinh nghiệm

TCVN 14602:2026 về trekking: 5 câu hỏi trước khi đặt tour

Tiêu chuẩn trekking quốc gia TCVN 14602:2026 có đơn vị biên soạn ở ngay Nha Trang. Đây là 5 câu nên hỏi trước khi đặt bất kỳ tour nào, kể cả tour nhà mình.

TCVN 14602:2026 về trekking: 5 câu hỏi trước khi đặt tour

Việt Nam đã có tiêu chuẩn trekking quốc gia, và đơn vị biên soạn ở ngay Nha Trang. Đó là TCVN 14602:2026 về hiking và trekking, do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố tháng 2 năm 2026, Trường Cao đẳng Du lịch Nha Trang biên soạn. Lần đầu tiên hiking và trekking có một tiêu chuẩn quốc gia riêng, với các yêu cầu và khuyến nghị về người dẫn đoàn, những gì phải hỏi khách, thời tiết và mối nguy, độ khó của cung đường.

Trên mạng có rất nhiều clip leo núi triệu view, có cả clip trượt ngã, kiệt sức, lạc đoàn. Vậy nên trước khi đặt bất kỳ tour nào, kể cả của nhà mình, bạn hãy hỏi 5 câu dưới đây. Mỗi câu nhà mình ghi rõ tiêu chuẩn viết gì, bạn nên hỏi tiếp ra sao và nhà mình đang làm thế nào.

TCVN 14602:2026 là gì, áp dụng cho ai

Tên đầy đủ của tiêu chuẩn là “Du lịch mạo hiểm - Hoạt động đi bộ đường dài và đi bộ đường dài mạo hiểm - Yêu cầu và khuyến nghị”. Văn bản hoàn toàn tương đương với ISO 3021:2023. Tiêu chuẩn do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề nghị, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia thẩm định. Muốn đọc bản đầy đủ, bạn tìm theo số hiệu TCVN 14602:2026.

Tiêu chuẩn dành cho hiking và trekking khi được cung cấp như một sản phẩm du lịch, và có thể áp dụng cho bất kỳ loại hình đơn vị tổ chức nào. Nó không áp dụng cho các dịch vụ bổ trợ như đưa đón, ăn uống, lưu trú. Hiking và trekking trong văn bản được hiểu như sau:

  • Hiking, tiêu chuẩn gọi là đi bộ đường dài: di chuyển chủ yếu bằng đi bộ, độ khó ít hơn trekking.
  • Trekking, tiêu chuẩn gọi là đi bộ đường dài mạo hiểm: diễn ra trong môi trường tự nhiên, trên các đường mòn, tự túc để sinh tồn, có nghỉ qua đêm và đòi hỏi nhiều sức lực hơn hiking.

Tên tour trên web là tên quen gọi, không xếp theo hai định nghĩa trên.

Văn bản có chỗ ghi “phải”, có chỗ ghi “nên”, và tiêu chuẩn quốc gia về nguyên tắc được áp dụng tự nguyện. Bài này không chấm tour nào đạt hay không đạt, kể cả tour nhà mình. Các đoạn “Nhà mình làm thế này” chỉ kể cách nhà mình đang làm.

1. Đoàn có mấy người dẫn, có ai đi cuối không?

Tiêu chuẩn yêu cầu đầu và cuối mỗi nhóm đều có trưởng nhóm hoặc trợ lý. Trưởng nhóm là người có năng lực, chịu trách nhiệm với cả đoàn, có khả năng lãnh đạo, hướng dẫn và giám sát hoạt động được giao. Đó có thể là hướng dẫn viên, người giám sát hoặc người có vị trí tương tự. Trợ lý phối hợp với trưởng nhóm, giữ tiến độ, tốc độ, sự gắn kết trong đoàn và kiểm soát tình trạng sức khỏe của khách.

Tiêu chuẩn không đặt một tỉ lệ cố định kiểu bao nhiêu khách một người dẫn. Đơn vị tổ chức phải tự xác định số trưởng nhóm và trợ lý tối thiểu cần thiết, và số lượng này cần được lập thành văn bản. Vì vậy câu trả lời bạn cần là con số cụ thể của đúng chuyến bạn đi.

Đoàn đi thành hàng qua cầu gỗ. Người đi cuối nhìn thấy cả hàng phía trước.
Đoàn đi thành hàng qua cầu gỗ. Người đi cuối nhìn thấy cả hàng phía trước.

Bạn nên hỏi tiếp:

  • Chuyến này bao nhiêu khách, bao nhiêu người dẫn?
  • Ai đi đầu, ai đi cuối đoàn?
  • Nếu một người mệt, muốn dừng giữa đường thì đoàn xử lý ra sao?

Nhà mình làm thế này: mỗi đoàn luôn có một hướng dẫn viên đi cuối cùng, đi cùng tốc độ với người chậm nhất. Với nhà mình, đi cuối đoàn là vị trí quan trọng nhất trong mỗi chuyến, không phải dẫn đầu. Người đi cuối biết ai đang mệt, ai cần nghỉ, và khi nào cả đoàn phải chậm lại. Đoàn giữ trung bình 15 người cũng vì lý do này. Số người dẫn tùy từng cung, và không phải trang tour nào cũng ghi tỉ lệ. Trang tour Tà Năng Phan Dũng ghi 1 kèm 5, trang tour Tà Giang 2N1Đ ghi 1 kèm 5 gồm cả anh em địa phương. Cung nào chưa ghi, bạn nhắn nhà mình để biết số người dẫn của chuyến bạn đi.

2. Họ có hỏi sức khỏe của bạn trước khi nhận không?

Tiêu chuẩn ghi rõ đơn vị tổ chức phải thu thập tối thiểu những thông tin sau từ mỗi người tham gia:

  • Họ tên, số điện thoại, giấy tờ tùy thân, độ tuổi.
  • Thông tin liên lạc khẩn cấp.
  • Tình trạng sức khỏe hoặc bệnh lý đặc biệt, chẳng hạn dị ứng, từng phẫu thuật, tiểu đường, động kinh, bệnh tim mạch, xương khớp, cơ, hô hấp, trầm cảm, chứng ám ảnh hoặc đang mang thai.
  • Các loại thuốc đã sử dụng.
  • Kinh nghiệm trước đây với hoạt động này, mức thể lực.
  • Bảo hiểm áp dụng cho hoạt động và địa điểm, gồm cả hoạt động cứu hộ.
  • Dị tật, khuyết tật liên quan đến hoạt động (nếu có), thư đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ khi cần.

Ở những lộ trình có khả năng bị ngập nước, đơn vị tổ chức còn phải hỏi khả năng bơi lội của bạn. Thông tin phải được giữ bí mật, trừ tình huống khẩn cấp. Hồ sơ phải tới tay trưởng nhóm và trợ lý trước chuyến đi.

Có một dòng ít người để ý: ai không đáp ứng các tiêu chí do đơn vị tổ chức đề ra thì không tham gia hoạt động đó. Các tiêu chí này phải chứng minh được về mặt kỹ thuật. Nếu bị từ chối một cung, hoặc được gợi ý cung khác, đó không phải chuyện xấu.

Cả đoàn khởi động trước giờ đi để làm ấm người.
Cả đoàn khởi động trước giờ đi để làm ấm người.

Bạn nên hỏi tiếp:

  • Trước khi chốt chỗ, khách cần báo những gì về sức khỏe?
  • Đang dùng thuốc thì báo cho ai, báo lúc nào?
  • Người dẫn đoàn có biết tình trạng sức khỏe của khách trước ngày đi không?

Nhà mình làm thế này: trước khi chốt, nhà mình hỏi bạn vài câu về thói quen vận động rồi mới xếp cung. Nếu cung bạn thích quá sức, nhà mình nói thẳng và gợi ý cung khác. Bước đăng ký thông tin có hỏi bệnh lý, thuốc đang dùng và người liên hệ khẩn cấp. Phần của bạn là nói thật, nói sớm, kể cả những chuyện bạn nghĩ là nhỏ.

3. Cung này khó cỡ nào, đo bằng gì?

Tiêu chuẩn ghi các lộ trình nên được phân loại. Khi phân loại, lộ trình phải được chấm đủ 4 tiêu chí, mỗi tiêu chí theo thang 1 đến 5: độ khắc nghiệt của môi trường, độ khó định hướng, địa hình, mức gắng sức. Bảng dưới đây rút gọn mức thấp nhất và cao nhất của từng tiêu chí.

Tiêu chíXét điều gìMức 1Mức 5
Độ khắc nghiệt của môi trườngĐếm các yếu tố như đoạn trơn trượt hoặc ngập nước, lội sông, mưa lớn, nóng trên 32°C, từ 1 tiếng trở lên không gặp nơi có người và không có sóngÍt khắc nghiệt, lên tới 3 yếu tốRất khắc nghiệt, 13 yếu tố hoặc hơn
Độ khó định hướngBiển báo, đường mòn, các mốc cần thiết để đi hết lộ trìnhĐường đi và giao lộ được xác định rõ ràng hoặc có biển báo chỉ dẫnYêu cầu định hướng để sử dụng các lộ trình thay thế chưa biết trước đó
Địa hìnhLoại địa hình, chướng ngại vật, các chặng có đá dễ sạt lởLộ trình có bề mặt bằng phẳngLộ trình yêu cầu kỹ thuật leo dốc đứng
Mức gắng sứcĐộ dài, lên dốc và xuống dốc, tính cho người có thể chất trung bìnhGắng sức nhẹ, tới 1 giờGắng sức tối đa, trên 10 giờ

Hai điều nên nhớ khi đọc độ khó của một cung. Thứ nhất, lộ trình được chia thành các chặng để chấm. Với môi trường, định hướng và địa hình, đoạn khó nhất quyết định con số, không lấy trung bình. Vì thế mức chung có thể cao hơn phần lớn quãng đường. Ở môi trường và địa hình, nếu từ 80% chiều dài trở lên có mức thấp hơn mức chung thì đơn vị phải cho bạn biết. Ví dụ trong tiêu chuẩn: lộ trình dài 10 km được chấm mức 3 về môi trường, trong đó 8 km là mức 1, thì bạn được báo rằng đây là mức 3 nhưng có 8 km là mức 1.

Thứ hai, việc phân loại có thể khác nhau tùy điều kiện từng mùa, điều kiện khí hậu hoặc thiên tai. Cùng một cung, tháng này và tháng khác có thể không cùng mức.

Đoàn đi qua một bãi đá tảng. Mặt đường kiểu này đi chậm và tốn sức hơn đường mòn.
Đoàn đi qua một bãi đá tảng. Mặt đường kiểu này đi chậm và tốn sức hơn đường mòn.

Mức gắng sức thì tính khác: không lấy đoạn khó nhất mà cộng thời gian các chặng lại, với trekking thì tính theo từng ngày. Tiêu chí này được quy ra số giờ, ước tính cho người trưởng thành không phải vận động viên, mang hành lý nhẹ. Đây là chỉ số để xếp mức, không phải giờ đi thực tế. Tiêu chuẩn lấy tốc độ 4 km/h cho đường dễ, 3 km/h cho đường mòn và đồng cỏ, 2 km/h cho đường đá và lòng sông. Riêng độ cao, lên dốc tính 200 m mỗi giờ, xuống dốc tính 300 m mỗi giờ. Nhìn mấy con số này, bạn sẽ hiểu vì sao cùng một quãng đường, cung có đá và dốc tốn sức hơn hẳn.

Bạn nên hỏi tiếp:

  • Cung này khó ở đâu: thời tiết, tìm đường, mặt đường hay sức bền?
  • Đoạn khó nhất dài bao nhiêu, nằm ở ngày nào?
  • Tổng quãng đường, tổng đoạn lên dốc và xuống dốc là bao nhiêu?
  • Đi vào tháng này, cung có khác gì so với mọi khi không?

Trên trang tour, nhà mình ghi độ khó bằng chữ như Cơ bản, Vừa phải, Trung bình, Khó. Đây là cách ghi riêng của nhà mình. Nhà mình chưa ghi theo thang 1 đến 5 của tiêu chuẩn, nên những chữ này không tương đương với mức nào trong bảng trên. Thấy chữ dễ hay khó ở bất kỳ đâu, kể cả ở nhà mình, bạn cứ hỏi tiếp: khó vì cái gì.

4. Thời tiết xấu thì sao?

Tiêu chuẩn yêu cầu đơn vị tổ chức tính đến dự báo thời tiết và mọi nguy hiểm trước khi xuất phát. Trong chuyến đi, đơn vị phải đánh giá hàng ngày và thường xuyên tình trạng của khách, thời tiết và thiết bị.

Có nhiều mối nguy phải tính đến, ví dụ nước dâng đột ngột, hạ thân nhiệt hoặc tăng thân nhiệt, khách bị lạc khỏi đoàn, sự cố khi thời tiết thay đổi. Những chặng dốc trơn trượt hoặc ướt, sạt lở đất cũng phải được quan tâm đặc biệt.

Dựng trại khi mây xuống thấp, che khuất đỉnh núi. Thời tiết cần được theo dõi suốt chuyến đi.
Dựng trại khi mây xuống thấp, che khuất đỉnh núi. Thời tiết cần được theo dõi suốt chuyến đi.

Bạn nên hỏi tiếp:

  • Ai là người quyết định dừng hoặc dời đoàn?
  • Dời đoàn thì tiền đã đóng tính thế nào?
  • Trên cung có đoạn nào phải lội suối hoặc dễ ngập khi mưa không?

Nhà mình làm thế này: nhà mình theo dõi thời tiết trước mỗi chuyến. Mưa lớn, suối dâng, có yếu tố nguy hiểm thì trưởng đoàn quyết định dời đoàn, và nhà mình báo bạn sớm nhất có thể. Khi đó bạn chọn đi đoàn kế tiếp. Nếu không sắp xếp được, tiền hoàn tính theo chính sách bất khả kháng đăng trên web.

Một ví dụ: tháng 10 năm 2025, nhà mình hoãn một chuyến Mũi Đôi vì mưa lớn vào dịp khởi hành. Khách chuyến đó được chọn dời lịch, chuyển sang cung khác, hoặc hoàn lại toàn bộ số tiền đã thanh toán nếu không sắp xếp được thời gian. Đó là phương án cho riêng chuyến ấy, mỗi lần dời có thể khác nhau.

5. Có bảo hiểm không, ai giữ hộp sơ cứu?

Tiêu chuẩn yêu cầu đơn vị tổ chức cho bạn biết tour có gồm bảo hiểm cho hoạt động du lịch mạo hiểm hay không. Họ còn phải tư vấn, khuyến khích bạn mua bảo hiểm phù hợp. Đơn vị cũng phải đảm bảo có biện pháp tài chính phù hợp cho các trường hợp khẩn cấp như sơ tán, sơ cứu và điều trị y tế. Biện pháp này có thể là một sản phẩm bảo hiểm phù hợp, do đơn vị tổ chức hoặc chính bạn sắp xếp.

Về thiết bị, đơn vị ít nhất phải chuẩn bị bộ sơ cứu và phương tiện liên lạc với đoàn như radio, điện thoại di động, bộ đàm, GPS. Những thứ này phải có sẵn suốt hành trình. Trưởng nhóm hoặc trợ lý còn phải mang phương tiện liên lạc, còi, đèn pin và pin dự phòng, thức ăn dự trữ, nước uống.

Hướng dẫn viên quay lại để ý khách ở đoạn qua đá, bộ đàm gài trên quai balo.
Hướng dẫn viên quay lại để ý khách ở đoạn qua đá, bộ đàm gài trên quai balo.

Bạn nên hỏi tiếp:

  • Bảo hiểm mức bao nhiêu, có áp dụng cho hoạt động trekking không?
  • Hộp sơ cứu do ai giữ, người đó có được học sơ cấp cứu không?
  • Đoạn không có sóng điện thoại thì đoàn liên lạc bằng gì?

Nhà mình làm thế này: mỗi khách có bảo hiểm du lịch, mức đền bù khác nhau theo tour. Mức cụ thể và phạm vi chi trả của cung bạn đi, bạn nhắn nhà mình để được báo rõ trước khi đặt. Hướng dẫn viên mang hộp sơ cứu và bộ đàm suốt cung, có bằng cứu hộ cứu nạn và sơ cấp cứu, học lại kỹ năng hàng tuần.

Bảng tóm tắt 5 câu hỏi

Câu hỏiTiêu chuẩn ghiBạn nên nghe được
Mấy người dẫn, ai đi cuối?Đầu và cuối mỗi nhóm có trưởng nhóm hoặc trợ lýCon số cụ thể của chuyến, ai đi đầu, ai đi cuối
Có hỏi sức khỏe không?Thu thập bệnh lý, thuốc đã dùng, liên lạc khẩn cấp từ mỗi ngườiKhách cần báo gì, báo lúc nào, người dẫn đoàn có biết trước không
Cung khó cỡ nào?Nên phân loại theo 4 tiêu chí, thang 1 đến 5Khó ở đoạn nào, khó vì cái gì
Thời tiết xấu thì sao?Tính đến dự báo thời tiết và mọi nguy hiểm trước khi xuất phátAi quyết định dời đoàn, tiền đã đóng tính thế nào
Bảo hiểm, sơ cứu?Báo rõ có bảo hiểm hay không, bộ sơ cứu và liên lạc có sẵn suốt hành trìnhMức bảo hiểm, ai giữ hộp sơ cứu, liên lạc bằng gì khi mất sóng
Đoàn đi qua đồi cỏ, trước mặt là sườn núi xanh.
Đoàn đi qua đồi cỏ, trước mặt là sườn núi xanh.

Đi núi vui nhất là được về nhà an toàn để kể lại hành trình đã qua. Vài cung nhà mình đang chạy ở dưới đây, bạn cứ đem cả 5 câu này ra hỏi nhà mình trước.

Chốt ngày đi cùng nhà mình

Nhắn cho nhà mình để biết đoàn gần nhất còn chỗ không, và hỏi bất cứ điều gì bạn còn băn khoăn.